Οι κρητικοί ναύτες τελευταίοι μαχητές του Βυζαντίου και η διαδρομή της εικόνας της Παναγίας από την Αγία Σοφία στην εκκλησία Ευαγγελίστρια στον Αποκορώνα Χανίων

Οι κρητικοί ναύτες τελευταίοι μαχητές του Βυζαντίου και η διαδρομή της εικόνας της Παναγίας από την Αγία Σοφία στην εκκλησία Ευαγγελίστρια στον Αποκορώνα Χανίων

Οι ατρόμητοι κρητικοί ναύτες τελευταίοι ηρωικοί μαχητές του Βυζαντίου και η θυελλώδης διαδρομή της εικόνας της Παναγίας από την Αγία Σοφία στην εκκλησία Ευαγγελίστρια του χωριού Φρε στον Αποκορώνα Χανίων

του Συμεών Κωνσταντινίδη Υποναυάρχου εα*

Πρόλογος

Η απίστευτη ηρωική ιστορία των Κρητικών ως τελευταίων μαχητών του Βυζαντίου αλλά όχι μόνο πολεμιστών αλλά και ναυτών, όπως αποδεικνύεται, διότι εμπλέκονται σε επιτυχή ναυμαχία (για την οποία ποτέ έως τώρα δεν έχει δοθεί η δέουσα σημασία) με τον κατά πολύ υπέρτερο Τουρκικό στόλο, παραμένει για χρόνια άγνωστη στο ευρύ κοινό. Η  θαμμένη αυτή ιστορία υπάρχει σε χειρόγραφο (Παράρτημα Α)[1] στη μονή Βατοπεδίου στο Άγιο Όρος. Σήμερα πολύς κόσμος σε όλη την Ελλάδα αλλά και στη Κρήτη αγνοεί τις ηρωικές πράξεις των προγόνων μας Κρητικών. Μέχρι σήμερα η συμβολή της Κρήτης στην αποτροπή της Άλωσης της Κωνσταντινούπολης έχει μείνει στην αφάνεια για αυτό και θεώρησα ότι είναι σημαντικό να παρουσιαστεί εδώ μια νέα πτυχή της ιστορίας. Αναρωτιέμαι γιατί αυτές οι ηρωικές σελίδες δεν έγιναν γνωστές στο ευρύ κοινό και δεν περιλαμβάνονται σε κάθε σχολικό βιβλίο. Οι μαθητές θα πρέπει πέραν της γενικής ιστορίας να γνωρίζουν και την ιστορία του τόπου τους.

Στη βιβλιοθήκη της Ιεράς Μονής Βατοπεδίου Αγίου Όρους το 1919, βρέθηκε ένα  χειρόγραφο από τον ποιητή Ι. Α. Κόντο[2]  (έψαχνε για άλλη μελέτη τα αρχεία της μονής) το οποίον είχε γραφτεί από τον μοναχό Καλλίνικο λίγα χρόνια μετά την Άλωση της Πόλης (1460). Ο μοναχός Καλλίνικος εξιστόρησε την αποστολή των Κρητικών μαχητών στην Κωνσταντινούπολη, για χάρη του ανήμπορου λόγω πολεμικών τραυμάτων μοναχού Ιερώνυμου, που δεν ήταν άλλος από τον επιζώντα Πέτρο Κάρχα (Γραμματικό) διοικητή της μονάδας των Κρητών μαχητών κατά την επιστροφή των στη Κρήτη.

ΚΡΗΤΙΚΟΙ ΜΑΧΗΤΕΣ

Εικόνα 1. Πλάκα προς τιμή του Μανούσου Καλλικράτη. Πηγή: http://flashnews.gr/post/179273/o-manousos-kalikratis-ke-i-teleftei-krites-maxites-tis-polis.

Στην είσοδο του χωριού Καλλικράτης στα Σφακιά, ο επισκέπτης συναντά μια πλάκα (Εικόνα 1) που τον πληροφορεί ότι το χωριό χρωστά το όνομα του στο Μανούσο Καλλικράτη πρώτο αρχηγό και εμπνευστή του σώματος εθελοντών που το Μάρτη του 1453 ξεκίνησε να βοηθήσει στην άμυνα της Κωνσταντινούπολης. Η τύχη των εθελοντών περιγράφεται παρακάτω.

Κεφάλαιο Α΄: Περίοδος πριν την Άλωση της Κωνσταντινούπολης

Ο Αλέξιος Φιλανθρωπινός και ο Εμμανουήλ Παλαιολόγος έρχονται στο Μυστρά από Κωνσταντινούπολη και στέφουν αυτοκράτορα την 06/01/1449 τον Κωνσταντίνος ΙΑ’ Δραγάση Παλαιολόγο (Εικόνα 2) (πρώην Δεσπότη του Δεσποτάτου του Μυστρά). Στη συνέχεια ο νέος αυτοκράτορας με την συνοδεία του αναχωρεί με Καταλανικά πλοία από το Μυστρά και καταπλέει στη Κωνσταντινούπολη την 12/03/1449[3]. Η κατάσταση στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία είναι ιδιαίτερα δύσκολη.

Κωνσταντίνος Παλαιολόγος

Εικόνα 2. Φανταστικό πορτραίτο του Κωνσταντίνου ΙΑ’ Παλαιολόγου. Πηγή: https://el.wikipedia.org/wiki /Άλωση της Κωνσταντινούπολης (1453).

Υπάρχει ψυχολογικά άσχημο κλίμα και ο αυτοκράτορας μπορεί να συγκροτήσει μόνο μια υποτυπώδη άμυνα. Υπάρχει επίσης μια παράταξη ανθρώπων (ανθενωτικών) που είναι απρόθυμη να εναντιωθεί στους Τούρκους.

Γνωρίζοντας αυτές τις αδυναμίες ο εικοσιεξάχρονος Μωάμεθ Β’ ο πορθητής (Εικόνα 3), κηρύσσει τον πόλεμο στο Βυζάντιο τον Ιούνιο του 1452 και περικυκλώνει την Πόλη με μεγάλη στρατιωτική δύναμη που υπολογίζεται σε 258.000 τακτικούς και ατάκτους στρατιώτες[4].

Μωάμεθ ο Πορθητής

Εικόνα 3. Πορτραίτο του Μωάμεθ Β΄, από τον Τζεντίλε Μπελλίνι (Λονδίνο, Εθνική Πινακοθήκη). Πηγή: https://el.wikipedia.org/wiki /Άλωση της Κωνσταντινούπολης (1453).

Διαθέτει επίσης αξιόμαχο στόλο. Ο Μωάμεθ γνώριζε ότι χωρίς να μπορέσει πρώτα να ελέγξει την θαλάσσια περιοχή της πόλης πολύ δύσκολα θα κατάφερνε την άλωση της μόνο από την ξηρά. Γι΄ αυτό αποφάσισε να δημιουργήσει ένα ισχυρό στόλο. Όμως εκεί πού έδωσε την μεγαλύτερη προσοχή ο σουλτάνος ήταν στην κατασκευή πυροβόλων που θα μπορούσαν να καταστρέψουν τα ισχυρά τείχη που προστάτευαν την Κωνσταντινούπολη. Ο Μωάμεθ Β’ υπήρξε ο πρώτος στρατιωτικός ηγέτης που είχε στην διάθεσή του πραγματικά οργανωμένο πυροβολικό. Είχε στην υπηρεσία του έναν πολύ επιδέξιο τεχνίτη τον Ούγγρο Ουρβανό, πρώην μισθοφόρο των Βυζαντινών που όμως προσχώρησε στον στρατό του Μωάμεθ για περισσότερα χρήματα. Το τρομερό πυροβόλο (μπομπάρδα) που έφτιαξε ο Ουρβανός είχε μήκος 8 μέτρα και εκτόξευε πέτρινα βλήματα βάρους περίπου 400 κιλών. Συνολικά το οθωμανικό πυροβολικό είχε 70 πυροβόλα από τα οποία τα 11 εκτόξευαν βλήματα 250 κιλών και πάνω από 50 χρησιμοποιούσαν βλήματα 100 κιλών.

Οι υπερασπιστές αντίθετα της Πόλης ανέρχονται σε 7-8000 από τους οποίους οι 300 είναι μισθοφόροι που δεν αγωνίζονταν “υπέρ βωμών και εστιών”. Επίσης στους υπερασπιστές πρέπει να προστεθούν 600 Γενουάτες  και άλλοι περίπου 760 Κρητικοί Ναύτες. Η πολιορκία της Πόλης αρχίζει επίσημα από τις 7 Απριλίου 1453.

Κεφάλαιο Β΄: Η συμβολή της Κρήτης και η ηρωϊκή ναυμαχία

Η Κρήτη, δεν μπορούσε να αδιαφορήσει για τον κίνδυνο που διέτρεχε η Κωνσταντινούπολη. Υπήρχαν άλλωστε δεσμοί αίματος με το Βυζάντιο, απ’ την εποχή που εποίκησαν την Κρήτη, οι δώδεκα αρχοντικές οικογένειες της αυτοκρατορίας. Οι Κρητικοί πάντα θα θυμούνται ότι την απελευθέρωση της Κρήτης το 961 από τους Σαρακηνούς πειρατές την όφειλαν στο Βυζάντιο και μάλιστα στο Νικηφόρο Φωκά (Εικόνα 4).

Νικηφόρος Β' Φωκάς

Εικόνα 4. Νικηφόρος Φωκάς (912 – 969). Πηγή: https://el.wikipedia.org /wiki/Νικηφόρος_Β´_Φωκάς.

Ο Αυτοκράτορας επέλεξε να στείλει το πλοίο του στα Σφακιά της Κρήτης διότι ήταν το μόνο μέρος της Κρήτης αλλά και ολόκληρης της Ελλάδος που διατηρούσε την αυτονομία του. Όταν ο εκπρόσωπος του αυτοκράτορα, Βενετός πλοίαρχος Αρμάντος, συγγενής του άρχοντα της Βενετίας, φθάνει στις 15/03/1453 στο Λουτρό Σφακίων [5], ζητάει να δει τον «Αρχηγό των Σφακίων και Άρχοντα του Σελίνου» Μανούσο Καλλικράτη και του εξηγεί τον κίνδυνο που διατρέχει η Βασιλεύουσα.

Αμέσως ο ογδοντάχρονος καπετάνιος Καλλικράτης θα συγκαλέσει παγκρήτια συνάντηση στην Κράπη Σφακίων όπου θα μιλήσει με θερμά λόγια στους οπλαρχηγούς της Κρήτης για την αναγκαιότητα της εκστρατείας.

Οι εθελοντές Κρητικοί που εμφανίζονται με ενθουσιασμό είναι απρόσμενα πολλοί. Τόσοι πολλοί που δεν χωρούν ούτε στα 5 καράβια που διατίθενται και αυτά από Κρητικούς. Τότε αποφασίζεται να επιβούν 1500 άνδρες, 300 σε κάθε πλοίο.

Αρχηγός τους αναλαμβάνει ο ίδιος ο Μανούσος Καλλικράτης ιδιοκτήτης των τριών καραβιών (Δρόμωνες Εικόνα 5) τα οποία διαθέτει για την επιχείρηση και τίθεται καπετάνιος του ενός. Στα άλλα δύο καράβια του καπετάνιοι ήταν ο Γρηγόρης Βατσιανός Μανάκης και ο Πέτρος Κάρχας από την Κυδωνία, γνωστός και με το παρανόμι Γραμματικός. Αυτός ήταν μοναχός στο παρελθόν εις το Άγιο Όρος και λόγω του ότι γνώριζε γράμματα τον ονόμαζαν Γραμματικό.

Το τέταρτο καράβι ανήκε στον Ανδρέα Μακρή από τη Πάτμο και είχε κυβερνήτη τον ίδιο. Το πέμπτο ήταν διάρμενον και τη διοίκηση του ανέλαβε ο Παυλής Καματερός από την Κίσσαμο. Το τέταρτο και πέμπτο κατέπλευσαν στη Σούδα από το Χάνδακα φορτωμένα με Κρητικούς.

Δρόμωνας

Εικόνα 5. Δρόμωνας της εποχής, Πηγή Κελαϊδής, Π. Σφακιανοί, Οι τελευταίοι υπερασπιστές του Βυζαντίου. Αθήνα: Εκδόσεις Καράβι και τόξο,1991.

Στις 18/03/1453 ξεκίνησαν 5 καράβια, 4 δρόμωνες και 1 διάρμενον με 1.500 περίπου μαχητές, από το λιμάνι της Σούδας. Ταξίδεψαν σε σχηματισμό στήλης με πρώτο πλοίο και οδηγό το πλοίο του Καλλικράτη. Μόνη στάση γίνεται στο Μούδρο της Λήμνου για ανεφοδιασμό μόνο με νερό (τα αμπάρια τα είχαν γεμάτα τρόφιμα), δεν υπήρχε χρόνος για χάσιμο. Το ταξίδι τους φαίνεται στον ακόλουθο χάρτη (Εικόνα 6). Στο Μούδρο ο Καλλικράτης συγκαλεί σύσκεψη καπετάνιων και τους εξηγεί ότι πρέπει να διέλθουν τα μεγάλα σε μήκος  στενά (και πολύ επικίνδυνα λόγω Τούρκων) Δαρδανελίων μόνο νύκτα χωρίς φώτα και ομιλίες.

Διαδρομή Κρητικών

Εικόνα 6. Χάρτης δρομολογίου Κρητικών. Πηγή: Δημιουργία του γράφοντος.

Τα στρατηγικά στενά του Ελλησπόντου κατέχονταν από τους Τούρκους. Παρά το γεγονός ότι προσπάθησαν να τα πέρασαν νύκτα με πλήρη συσκότιση και αθόρυβο πλου τα Κρητικά πλοία γίνονται αντιληπτά κατά το πρώτο φως κοντά στο τέλος της διέλευσης των στενών. Αρχίζει ο κανονιοβολισμός των πλοίων από παράκτια πυροβόλα του φρουρίου της Καλλίπολης (Gallipoli). Τα πυρά των Τούρκων είναι άστοχα. Τελικά καταφέρνουν να διέλθουν τα στενά με μικρές απώλειες. Οι Μουσουλμάνοι όμως ειδοποιούν, για την επερχόμενη άφιξη των Κρητικών πλοίων, τον Σουλτάνο ο οποίος στέλνει τον στόλο του για να καταλάβει ως λάφυρα τα 5 Κρητικά πλοία.

Δαρδανέλια

Εικόνα 7. Στενά Δαρδανελίων. Πηγή https: //el.wikipedia.org /wiki/ Γκελίμπολου /media/ File: Dardanelles_map2.png.

Τα Κρητικά πλοία με την έξοδο τους στην Προποντίδα (θάλασσα του Μαρμαρά) θα συναντήσουν στα Προκονήσια μεγάλο αριθμό τούρκικων πλοίων περίπου 60. Οι Τούρκοι μετά από εντολή του επικεφαλής Μουσταφά θα προσπαθήσουν να τα κυκλώσουν και με ρεσάλτο να καταλάβουν τα πέντε καράβια διότι τα θεώρησαν εύκολο στόχο και θα ήταν λάθος να τα βουλιάξουν, ενώ άνετα θα μπορούσαν να τα πάρουν. Προφανώς δεν γνώριζαν τι εστί Κρητική λεβεντιά, ναυτοσύνη και ανδρεία για αυτό και απέτυχαν οικτρά όπως θα δούμε στη συνέχεια.

Η ναυμαχία κράτησε δέκα ώρες. Αρχικά 20 από τα Τουρκικά καράβια περικύκλωσαν τότε τα Κρητικά διότι τα θεώρησαν εύκολη λεία και μία φοβερή Ναυμαχία ξεκίνησε

Ο Μουσταφάς βλέποντας ότι τα ρεσάλτα δεν απέδιδαν, διάταξε να αφήσουν τα γιουρούσια. Τότε μέσω διερμηνέα προσπάθησε να πείσει τους Κρητικούς να παραδοθούν με αντάλλαγμα να τους χαρίσει τη ζωή. Η απάντηση των Κρητικών ήταν 2 σαΐτες (βέλη), η μία βρήκε και σκότωσε το διερμηνέα και η δεύτερη έβγαλε το μάτι του Μουσταφά[6].

Τρελαμένος από πόνο και οργή ο Τούρκος διατάσει να κάψουν τα Κρητικά πλοία.    Η νύχτα είχε πέσει. Τότε φάνηκε η μεγάλη ηγετική φυσιογνωμία του Καλλικράτη. Ο Καλλικράτης βλέποντας τώρα ότι δεν έχουν ελπίδα να περάσουν όλα τα πλοία θα ζητήσει από τους καπετάνιους όλοι Κρητικοί να μεταπηδήσουν σε 3 πλοία δηλαδή στο Τούρκικο (για παραπλάνηση) και σε 2 δρόμωνες. Θα μείνουν μαζί με το Καλλικράτη μόνο 7 Κρητικοί από 4 στο άλλο δρόμωνα και στο  διάρμενο. Έτσι θα επιτευχθεί ο βασικός σκοπός να φθάσουν οι περισσότεροι στη Κωνσταντινούπολη.

Σπάνιο ένας ηγέτης να θυσιάζεται για τους υφισταμένους του. Όλοι τον υπάκουσαν.

Αφού υλοποιείται άμεσα η μετακίνηση των Κρητικών ο Καλλικράτης θα δημιουργήσει αντιπερισπασμό με δύο καράβια και με βοήθεια την ταραγμένη θάλασσα αλλά και την παραπλάνηση θα καταφέρουν τα υπόλοιπα τρία καράβια να περάσουν στο λιμάνι της Πόλης.  Ένα ξαφνικό μπουρίνι που ξέσπασε (θαύμα της Παναγιάς είπαν), η νύχτα που έπεσε και η αυτοθυσία του Καλλικράτη και των συντρόφων του, έσωσαν τους υπόλοιπους, οι οποίοι κατόρθωσαν να μπουν στον Κεράτιο στις 2 Απριλίου.

Η παραπλάνηση ήλθε από το Τούρκικο πλοίο, το οποίο είχε κυρίεψε ο Γρηγόρης, διότι παραπλάνησε  τον Μουσταφά μέσα στη νύχτα και τον έκαμε να νομίσει ότι και τα τρία καράβια που απομακρυνόταν από τ’  άλλα προς τον Βόσπορο ήταν Τουρκικά. Ωστόσο τα δύο άλλα όπου έμειναν με τον Καλλικράτη, δίνοντας μαθήματα ναυτοσύνης και ανδρείας στις ναυμαχίες, έκαναν τον Μουσταφά να πιστέψει πως οι Κρητικοί ήταν όλοι εκείνοι και έτσι στράφηκε μόνο προς τα δύο καράβια πασχίζοντας να τα βυθίσει με τη φωτιά όπως και έγινε στο τέλος. Οι δύο δρόμωνες μαζί με το Τουρκικό πλοίο έφθασαν στην Πόλη την αυγή της άλλης ημέρας, και μπήκαν μέσα στον Κεράτιο χωρίς κανένα εμπόδιο, διότι η φουρτούνα είχε σκορπισμένη εδώ κι εκεί την Τούρκικη Αρμάδα. Οι Τούρκοι έχασαν πάνω από 10 πλοία και από 1000 άνδρες.

Κεφάλαιο Γ΄: Η υποδοχή των Κρητικών από τους Βυζαντινούς  και η Άλωση

Η άφιξή των τριών Κρητικών πλοίων στις 02/04/1453 στην Κωνσταντινούπολη γίνεται δεκτή με ασυγκράτητο ενθουσιασμό και ξεχωριστή ικανοποίηση. Παρευρίσκεται ο ίδιος ο Αυτοκράτορας ο οποίος λέγεται  ότι όταν έμαθε τις περιπέτειες των, τις απώλειες τριών πλοίων και 240 ανδρών καθώς και τα κατορθώματα των στην Ναυμαχία του Ευξείνου Πόντου πήρε στην προσωπική φρουρά του τους καλύτερους από τους Κρητικούς.

Στην ομιλία του κατά την υποδοχή των Κρητικών τους τόνισε ότι τα ανδραγαθήματα των και γενικά όλες οι πράξεις ανδρείας των θα γραφούν με χρυσά γράμματα[7] στις σελίδες της Ιστορίας από τους ιστορικούς του  μέλλοντος (δυστυχώς μέχρι σήμερα διαψεύσθηκε διότι όχι μόνο δε γράφηκε η ιστορία τους με χρυσά γράμματα αλλά ούτε με απλά γράμματα και παραμένει άγνωστη στο ευρύ κοινό).  Ο Ιωάννης Ιουστινιάνης (Γενουάτης, ο σημαντικότερος στρατηγός της Κωνσταντινούπολης) , χώρισε σε δύο «τούρμες» τους 760 εναπομείναντες Κρητικούς (υπήρχαν και 140 τραυματίες που πήγαν στα νοσοκομεία)[8].  Η μια τάχθηκε στους πύργους του Βασιλείου, του Λέοντος και του Αλεξίου (ονόματα παλαιών αυτοκρατόρων).  Η άλλη τούρμα τάχθηκε στην Ωραία Πύλη που ήταν κάτω από τους πύργους. Πριν πάνε στους πύργους τους οι Κρητικοί πήγαν και προσκύνησαν στη Αγιά Σοφία. Στην διαδρομή εντυπωσιάστηκαν από τα υπέροχα κτήρια της Βασιλεύουσας που πανόμοια τους δεν είχαν δει ποτέ στη ζωή τους.

Στις 5 Απριλίου όλοι οι Κρητικοί ήταν ήδη στις επάλξεις. Αξιοσημείωτο είναι ότι στα διαλλείματα των επιθέσεων των Οθωμανών οι Βυζαντινοί παρατηρούν εμβρόντητοι  τους Κρητικούς να χορεύουν Κρητικούς χορούς και να τραγουδούν ριζίτικα τραγούδια. Ο ίδιος ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος γυρνάει από πύργο σε πύργο με το σπαθί στο χέρι και εμψυχώνει τους υπερασπιστές της Πόλης. Όταν φθάνει στους πύργους των Κρητικών τραγουδά μαζί τους και φεύγει ο ίδιος εμψυχωμένος.

Ο Αυτοκράτορας ξέρει ότι το τέλος πλησιάζει, αλλά προτιμά τον ένδοξο θάνατο από την ατίμωση της παράδοσης ή της φυγής.  Στο μήνυμα που του στέλνει ο Σουλτάνος να φύγει και να του παραδώσει την Πόλη θα απαντήσει:

Το δέ τήν πόλιν σοί δοῦναι οὔτ’ ἐμόν ἐστί οὔτ’ ἄλλου τῶν κατοικούντων ἐν ταύτῃ· κοινή γάρ γνώμη πᾶντες αὐτοπροαιρέτως ἀποθανοῦμεν καί οὐ φεισόμεθα τῆς ζωῆς ἡμῶν“.

Ο σαρανταεξάχρονος Αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Παλαιολόγος απέδειξε ότι ήταν πραγματικός άνδρας δίνοντας μια απάντηση επιπέδου του “μολών λαβέ“ των 300 του Λεωνίδα.

Κατά τις 22 Απριλίου τρία εμπορικά Γενοβέζικα πλοία με όπλα, στρατιώτες και τρόφιμα από τη Χίο υπό τις διαταγές Γενουατών και ένα Βυζαντινό με στάρι από τη Σικελία υπό τις διαταγές του Francesco Lecanella, (Φλαντανελά), περνούν στην Προποντίδα και μετά τρίωρη μάχη με τα Τουρκικά πλοία μπαίνουν στον Κεράτιο. Οι Τούρκοι χάνουν πάνω από 12000 ναύτες και πολλά πλοία.  Ο Μωάμεθ εξοργισμένος ραβδίζει με τα ίδια του τα χέρια τον Ναύαρχο Μπαλτόγλου, τον καθαιρεί και την επομένη διορίζει νέο αρχηγό του στόλου τον Hamza Βeg–Χαμουζά.

Οι μάχες είναι σφοδρές και οι Οθωμανοί προσπαθούν με διάφορους τρόπους να εισέλθουν στην Κωνσταντινούπολη. Μεγάλο εμπόδιο τους είναι τα τείχη του Μ. Θεοδόσιου τα οποία είναι αδιαπέραστα όπως φαίνονται στις ακόλουθες φωτογραφίες (Εικόνες 8 – 9). Τα χερσαία τείχη είναι διπλά και τριπλά αλλά τα θαλάσσια μονά. Διέθεταν συνολικά 490 πύργους από του οποίους οι 112 ήταν μεγάλοι.

Τείχη Κωνσταντινουπόλεως

Εικόνα 8. Σχεδιαστική τομή των χερσαίων τειχών της Κωνσταντινούπολης. Πηγή: https://el.wikipedia.org/wiki /Άλωση της Κωνσταντινούπολης (1453).

Τείχη Κωνσταντινουπόλεως

Εικόνα 9. Τα χερσαία τείχη της Κωνσταντινούπολης. Πηγή: https://el.wikipedia.org/wiki /Άλωση της Κωνσταντινούπολης (1453).

Η πολιορκία κρατάει περίπου δυο μήνες. Στο διάστημα αυτό οι Τούρκοι χρησιμοποιούν την περίφημη μπομπάρδα, σκάβουν λαγούμια και βάζουν σκαλωσιές. (Εικόνα 10).

Μάχες στα τείχη της Κωνσταντινουπόλεως

Εικόνα 10. Σκηνές από τις μάχες στα τείχη. Πηγή: https://www.google.gr/search?q=εικόνες+άλωσης+της+Κωνσταντινούπολης.

Στις ακόλουθες φωτογραφίες φαίνεται ότι ο Κεράτιος έχει κλείσει από τους Βυζαντινούς με αλυσίδα (Εικόνες 11 – 12).

Αλυσίδα Κερατίου

Εικόνα 11. Πηγή Κελαϊδής, Π. Σφακιανοί, Οι τελευταίοι υπερασπιστές του Βυζαντίου, 1993.

Λέγεται ότι οι Τούρκοι ανακάλυψαν μετά από προδοσία το αδύνατο σημείο των τοιχών την κερκόπορτα που φαίνεται στο ακόλουθο Γαλλικό χάρτη με το σύμβολο ? (Εικόνα 12). Στον ίδιο χάρτη απεικονίζεται και η διάταξη μάχης των εμπολέμων. Ο Σουλτάνος για να παρακάμψει την κλείσιμο του Κεράτιου κόλπου με αλυσίδα την 26η Απριλίου  διατάσει την από ξηράς μεταφορά 72 πλοίων από τη θάλασσα Μαρμαρά στο Κεράτιο κόλπο όπως φαίνεται στην παρακάτω ελαιογραφία (Εικόνα 13) αλλά και στο χάρτη παράταξης των δυνάμεων με τόξο. Τα πλοία ολίσθησαν πάνω σε τροχούς αλλά και σε κορμούς δένδρων οι οποίοι καλύφθηκαν από λίπος για να είναι πιο ολισθηροί. Τα πλοία τραβούσαν σκλάβοι και ζώα.

Διάταξη Μάχης

Εικόνα 12. Διάταξη μάχης αντιπάλων. Πηγή: https://el.wikipedia.org/wiki/Άλωση της Κωνσταντινούπολης (1453).

Μωάμεθ, πλοία, Κεράτιος

Εικόνα 13. Ο σουλτάνος Μωάμεθ Β΄ επιβλέπει την μεταφορά μέσω ξηράς του τουρκικού στόλου. Πίνακας του Fausto Zonaro, (1854-1929). Πηγή: https://el.wikipedia.org/wiki/Άλωση της Κωνσταντινούπολης (1453).

Τα 72 οθωμανικά πλοία μέσα στον Κεράτιο κόλπο δεν τόλμησαν να επιτεθούν ενάντια στα 30 Χριστιανικά. Αντίθετα τα Κρητικά (στα οποία είχαν μείνει 50 περίπου Κρητικοί) και μερικά Βυζαντινά πλοία αποπειράθηκαν να μετατραπούν σε μπουρλοτιέρικα και να επιτεθούν αλλά προδόθηκαν από Γενουάτες του Γαλατά (που ήταν ουδέτερη ζώνη) στο Μωάμεθ και το εγχείρημα απέτυχε.

Γύρω στις 21 Μαΐου Ο Μωάμεθ διατάζει πάλι επίθεση από τη Μαύρη θάλασσα  ώστε τα πλοία του να καταστρέψουν την αλυσίδα του Κεράτιου και αφού εισέλθουν στο κόλπο να συνενωθούν με τα άλλα 72 πλοία ώστε να επιτύχουν πλήρη αποκλεισμό και περικύκλωση της Κωνσταντινούπολης. Το σχέδιο αποτυγχάνει χάρη στην ακλόνητη στάση των Χριστιανών με πρωτοπόρους τους Κρητικούς που πολεμούν με λύσσα γύρω από την αλυσίδα. Μετά από ώρες νικούν τους Οθωμανούς οι οποίοι απομακρύνονται αφήνοντας αμέτρητα πτώματα να επιπλέουν στη θάλασσα.

Κατά την τελευταία σύσκεψη των Τούρκων ο Αλή Πασάς εισηγήθηκε να τερματισθεί η πολιορκία λόγω των μεγάλων απωλειών σε ανθρώπινο δυναμικό. Όμως ο Σαγάν πασάς κατάφερε να πείσει τον Μωάμεθ να γίνει μια τελευταία και σφοδρότερη επίθεση[9]. Έτσι το χάραμα της 29 Μαΐου ο Σουλτάνος επιχειρεί την τελευταία και μεγαλύτερη επίθεση. Οι Τούρκοι ως αναλώσιμοι μπαίνουν συνεχώς από τη κερκόπορτα. Ταυτόχρονα δημιουργείται ρήγμα στην Πύλη του Ρωμανού από τα πυρά της μπομπάρδας. Αυτό θεωρείται η κύρια αιτία εισόδου πολλών Τούρκων. Ο Αυτοκράτορας συμμετέχει στη τελευταία λειτουργία στην Αγιά Σοφιά και στην συνέχεια με τις ευλογίες του Πατριάρχη βγαίνει και παίρνει μέρος ο ίδιος στις ομηρικές μάχες σώμα με σώμα. Δυστυχώς κατά τις μάχες τραυματίζεται σοβαρά και ο Ι, Ιουστινιάνης και αποχωρεί μαζί με την συνοδεία του παρά τις παροτρύνσεις του Αυτοκράτορα να παραμείνει. Αυτό έριξε σημαντικό το ηθικό των υπερασπιστών του Βυζαντίου και δημιούργησε ένα δυσαναπλήρωτο κενό.

Ο Κωνσταντίνος πολεμώντας ως απλός στρατιώτης πέφτει στην πύλη του Ρωμανού με το σπαθί στο χέρι. Πριν από το τέλος του [10]  έστειλε ως δώρο μια θαυματουργή εικόνα της Παναγίας από την Αγιά Σοφιά στους Κρητικούς διότι πίστευε ότι η συγκεκριμένη θαυματουργή εικόνα αξίζει να διασωθεί από τους τελευταίους υπερασπιστές του Βυζαντίου που προέβλεψε ότι θα είναι οι Κρητικοί. Μάλιστα λέγεται ότι κατά την τελευταία μάχη ζητά τον αποκεφαλισμό του[11], προκειμένου να γλιτώσει από τα χέρια των Τούρκων και απευθύνεται στους Κρητικούς υπερασπιστές της Πόλης.

«Κόψετε το κεφάλι μου χριστιανοί Ρωμαίοι. Επάρετέ το Κρητικοί βαστάτε το στην Κρήτη»

Το περιεχόμενο αυτό έχει κάποια συμβολική σημασία. Είναι σαν να παίρνει η Κρήτη την κληρονομιά του Βυζαντίου, για να την διατηρήσει και να την αναπτύξει περισσότερο.

Έτσι μέχρι τις μεσημεριανές ώρες της 29ης Μαΐου σε μια από τις πιο μεγάλες στρατιωτικές επιχειρήσεις στον κόσμο, η Πόλη πέφτει στα χέρια των Τούρκων. Ο ιστορικός Γ. Φραντζής αυτόπτης και αυτήκοος μάρτυρας μας λέει:

«Οι πάντες επί τα τείχη ανεβαίνουν και ω φρίξον ήλιε! Ω στέναξον γη εάλω η πόλις»

Στα επινίκια της αρπαγής και λεηλασίας, παίρνουν μέρος όλοι οι Τούρκοι. Ο μεγαλοπρεπής ναός της Αγίας Σοφίας (Εικόνα 14), που εννοιολογικά ταυτίζεται με την ίδια την Πόλη, μετατρέπεται αμέσως και με κάθε επισημότητα σε μουσουλμανικό τέμενος, σφραγίζοντας έτσι τη νέα τάξη πραγμάτων και τη συντέλεια της “πρεσβυτέρας” πόλης.

Αγ. Σοφία

Εικόνα 14. Πηγή: Παναγιωτάκης, Γ. (2014). Η Οικουμενική Κωνσταντινούπολη και οι τελευταίοι Κρήτες υπερασπιστές της, http://www.patris.gr/articles.

Την ίδια ημέρα εισέρχεται και ο Σουλτάνος νικητής πλέον από την πύλη Χαρίσιου (Εικόνα 15) ξεκαθαρίζοντας ότι αυτός θα πάρει τα ανάκτορα και τα υπόλοιπα τα αφήνει στο στρατό του για 3 ήμερη λεηλασία.

Σύμφωνα με τους ιερούς νόμους του Ισλάμ εάν μια πόλη παραδίδεται και τα στρατεύματα την καταλάμβαναν αναίμακτα, τότε απαγορευόταν να αγγίξουν την περιουσία αλλά και τους ανθρώπους της. Εάν μια πόλη αρνείται να παραδοθεί και τα στρατεύματα την καταλάμβαναν τότε οι στρατιώτες επί 3 ημέρες είχαν δικαίωμα να κάνουν ότι θέλουν στους ανθρώπους και την περιουσία τους. Να την οικειοποιηθούν να πάρουν σκλάβους, να πάρουν χρυσάφια και κοσμήματα. Οτιδήποτε, αλλά για 3 ημέρες. Η Κωνσταντινούπολη ήταν στη δεύτερη περίπτωση. Όμως εάν ο Μωάμεθ άφηνε τους άνδρες τους για τρεις ημέρες, εκείνοι θα ισοπέδωναν την Πόλη. Δεν θα έβρισκε τίποτε όρθιο. Έτσι ο Μωάμεθ διέταξε να  σταματήσει η λεηλασία το απόγευμα της πρώτης μέρας.

Η άλωση της Πόλης έχει τεράστια απήχηση στη Δυτική Ευρώπη, αφού ραγίζει το προπύργιο του ευρωπαϊκού πολιτισμού και της Ορθοδοξίας. Την Κωνσταντινούπολη μετονομάζουν οι Οθωμανοί κατά την προσφιλή τους τακτική σε << Istanbul>>  που σημαίνει << εις την Πόλη>>.

Αργότερα αρκετοί Έλληνες που πίστευαν στη μεγάλη ιδέα δεν έπαψαν να ελπίζουν για την πόλη ότι πάλι με χρόνια με καιρούς πάλι δικιά μας θα είναι.

Η Πύλη του Χαρίσιου

Εικόνα 15. Η Πύλη του Χαρίσιου από την οποία μπήκε στην Κωνσταντινούπολη ο Μωάμεθ Β΄ ο Πορθητής όπως είναι σήμερα. Υπάρχει στα δεξιά μαρμάρινη επιγραφή που υπενθυμίζει το γεγονός. Πηγή: https://el.wikipedia.org/wiki/Άλωση της Κωνσταντινούπολης (1453).

Κεφάλαιο Δ΄: Κρητικοί οι τελευταίοι μαχητές του Βυζαντίου

Μετά την θριαμβευτική είσοδο του Σουλτάνου στην πόλη ζητάει να δει νεκρό τον Θρυλικό Αυτοκράτορα. Δεν τον βρίσκει και επιθεωρεί την πόλη. Εν τω μεταξύ από ένα πύργο ακούγονται πολεμικές ιαχές και ισχυρή αντίσταση ακόμα. Ο σουλτάνος θα ρωτήσει τους στρατηγούς του ποιοι είναι αυτοί που μάχονται ακόμα με τέτοια αυταπάρνηση. Του απάντησαν ότι είναι κάποιοι τρελοί Κρητικοί που ήρθαν με τα καράβια τους να υπερασπιστούν το Βασιλιά τους και θέλουν να φύγουν ή νικητές ή νεκροί [12](Εικόνα 16).

Μάχες στους Πύργους

Εικόνα 16. Μάχες στου πύργους. Πηγή : https://www.google.gr/search?q=εικόνες+άλωσης+της+Κωνσταντινούπολης.

Ο Σουλτάνος απάντησε:

«Μπράβο τους για την ανδρεία που επέδειξαν, τους χαρίζω τη ζωή. Αφού παραδώσουν τα άρματα τους να πάρουν το καράβι τους και να φύγουν!»

Έτσι οι εναπομείναντες 170 ηρωικοί Κρητικοί ναύτες με τους τραυματίες τους εξέρχονται από τον πύργο τους χειροκροτούμενοι από τους αντιπάλους των για την ανδρεία που επέδειξαν και επιβιβάζονται στο πλοίο τους με τιμές ηρώων. Δεν ξέχασαν να πάρουν μαζί τους και την θαυματουργή εικόνα της Παναγίας δώρο του τελευταίου Αυτοκράτορα.

Ο προορισμό τους είναι το νησί τους. Όμως στην επιστροφή και αφού πέρασαν τα Δαρδανέλια, ο καπετάν Κάρχας ή Γραμματικός βαριά τραυματισμένος πίστεψε ότι δεν θα προλάβει να φθάσει ζωντανός στη Κρήτη και παρακαλεί τον καπετάν Χαρκούτση (τον είχε ορίσει πριν Καπετάνιο) να τον αφήσει στο Άγιο Όρος, γιατί κινδυνεύει να πεθάνει σε ένα τόσο μακρινό ταξίδι (διάρκειας 8 – 10 ημερών) για την Κρήτη. Ήταν πριν μοναχός και ήξερε ότι εκεί υπάρχουν γιατροί και θα τον περιθάλψουν. Θα σταματήσουν λοιπόν στο Άγιο Όρος για να τον αφήσουν. Στη συνέχεια αποπλέουν ξανά για τα Χανιά.

Εν τω μεταξύ ο Γραμματικός από ενδιαφέρον φροντίζει να καταγράψει σε χειρόγραφο την ιστορική συμβολή των Κρητικών. Το χειρόγραφο ανακαλύπτεται το 1919 στη Μονή Βατοπεδίου από τον ποιητή Ι. Κόντο που τυχαία συναντά το μοναδικό αυτό κείμενο ανάμεσα σε άλλα. Εκεί ο Κάρχας θα γίνει ο μοναχός με το όνομα Ιερώνυμος και θα διασώσει την ιστορία αυτή των Κρητικών υπαγορεύοντάς την στον μοναχό Καλλίνικο από την Ανώπολη Σφακίων.

Κεφάλαιο Ε΄: Η επιστροφή των Κρητικών στην Κρήτη και η Θαυματουργή Εικόνα

Όταν το πλοίο των 170 επιζώντων ηρώων Κρητικών φθάνει στη Σούδα και μεταφέρει τα θλιβερά νέα της Άλωσης της Κωνσταντινούπολης πέφτει μεγάλο πένθος σε όλη την Κρήτη. Η υποδοχή τους παρά τα άσχημα νέα γίνεται με ξεχωριστή ικανοποίηση και ενθουσιασμό.  Στις εκδηλώσεις υποδοχής λέγεται ότι χόρεψαν για πρώτη φορά  τον χορό που είναι γνωστός με το όνομα Χανιώτικος Συρτός και αποτελεί την κορωνίδα λεβεντιάς όλων των χορών της Κρήτης (Εικόνα 17).

Χανιώτικος Συρτός

Εικόνα 17. Χανιώτικος Συρτός. Πηγή http://www.ikritixorevei.4ty.gr/el

Αξίζει να σημειώσουμε ότι τα μαύρα πουκάμισα των Κρητικών και τα μαύρα κεφαλομάντηλα, συμβολίζουν το πένθος τους για την άλωση της Πόλης αλλά και το πένθος για τον χαμό των περίπου 830 ηρώων Κρητικών. Τα κρόσσια επίσης του κεφαλομάντηλου συμβολίζουν τα δάκρυα των Κρητικών εξαιτίας της εθνικής αυτής συμφοράς. Διάφοροι συγγραφείς αναφέρουν ότι τα μαύρα  πουκάμισα καθιερώθηκαν σαν πένθος μετά τον θάνατο του εθνάρχη Ελευθέριου Βενιζέλου ή κατά την Τουρκοκρατία λόγω των πολλών θανάτων από τις επαναστάσεις όμως στη πραγματικότητα τα μαύρα πουκάμισα φοριόνταν ήδη πολύ πιο πριν και υπάρχουν πολλά ντοκουμέντα που το τεκμηριώνουν. Οι Κρητικοί κυρίως από χωριά συνηθίζουν να προσέρχονται σε επίσημες εκδηλώσεις με μαύρα πουκάμισα. Επίσης μαύρα πουκάμισα φορούν και οι περισσότεροι χορευτές Κρητικών χορών καθιερώνοντας το μαύρο πουκάμισο στις παραδοσιακές στολές τους.

Η εικόνα της Παναγίας από την Αγιά Σοφιά δηλαδή το δώρο που χάρισε ο θρυλικός τελευταίος Αυτοκράτορας του Βυζαντίου στους ήρωες ναύτες Κρητικούς κατά την άφιξη των αποτελεί μια θαυματουργή εικόνα. Η εικόνα αυτή της Παναγίας είναι που διαφύλαξε τους τελευταίους 170 επιζώντες κατά τις τελευταίες μάχες τους με τους Μουσουλμάνους και τους προστάτεψε κατά το πολυήμερο ταξίδι της επιστροφής τους στην πολυαγαπημένη πατρίδα τους την Κρήτη.

Επίσης προστάτεψε και τον καπετάν Κάρχα το Γραμματικό οποίος επέζησε των τραυμάτων του στο Άγιο Όρος και σήμερα γνωρίζουμε αυτή την ένδοξη ιστορία. Η θαυματουργή αυτή η εικόνα μεταφέρθηκε στη Κρήτη από τους τελευταίους Μαχητές του Βυζαντίου. Μερικοί από αυτούς καταγόταν από τον Αποκόρωνα, πιθανότατα από το χωριό Φρε γι αυτό το λόγο και σήμερα η εικόνα ευρίσκεται στην εκκλησία Ευαγγελίστρια του χωριού Φρε του Αποκόρωνα Χανίων.

Εκκλησία Ευαγγελίστρια του χωριού Φρε

Εικόνα 18. Εκκλησία Ευαγγελίστρια του χωριού Φρε του Αποκόρωνα Χανίων όπως είναι σήμερα. Πηγή: Φωτογραφία του γράφοντος.

Εκεί τοποθετήθηκε η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας (Εικόνα 18).

Η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας από την Αγιά Σοφιά

Εικόνα 19. Η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας από την Αγιά Σοφιά. Πηγή: Φωτογραφία του γράφοντος.

Η εικόνα που η ιστορία της χάνεται στην άχνα των θρύλων και που έφτασε μέχρι τον Φρε με μυθιστορηματικό τρόπο είναι έργο τού Ευαγγελιστή Λουκά[13]. Είναι μια θαυματουργή εικόνα γεμάτη τάματα. Χιλιάδες πιστοί προσέρχονται κάθε χρόνο στην Ευαγγελίστρια για να ζητήσουν την ευλογία της κυρίως στην εορτή Ευαγγελισμού της Θεοτόκου στις 25 Μαρτίου στο χωριού Φρε του Αποκόρωνα Χανίων. Στην εν λόγω εκκλησία ο προπάππους του γράφοντος που ζούσε εκείνη την εποχή στο Φρε είχε επιμεληθεί το σκαλιστό τέμπλο της ως ειδικός Ξυλογλύπτης εκ Κωνσταντινούπολης ορμώμενος (Εικόνα 20).

Το σκαλιστό τέμπλο της Ευαγγελίστριας.

Εικόνα 20. Το σκαλιστό τέμπλο της Ευαγγελίστριας. Πηγή: Φωτογραφία του γράφοντος.

Κατά το πέρας του Α’ Παγκόσμιου Πολέμου, μαζί με συμμαχικά πλοία, τα Θ/Κ ΑΒΕΡΩΦ και ΚΙΛΚΙΣ εισέπλευσαν στην Κωνσταντινούπολη υψώνοντας την Ελληνική Σημαία. Αποθεώθηκαν από τον Ελληνικό πληθυσμό της περιοχής αναπτερώνοντας το ηθικό και τις ελπίδες των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης. Αγκυροβόλησαν στις 31 Οκτωβρίου 1918 μπροστά από τα ανάκτορα του Ντόλμα Μπακτσέ.

Η ελληνική σημαία ήταν ορατή από την Αγία Σοφία (Εικόνα 21). Τα περιστατικά αυτά γίνονται αφορμή για συγκινητικές εκδηλώσεις ενθουσιασμού από όλο τον Ελληνικό πληθυσμό της Κωνσταντινούπολης. Παρά λίγο να μας έδιναν τότε οι σύμμαχοι μας με την Αντάτ, οι Βρετανοί, την Κωνσταντινούπολη. Την τελευταία στιγμή υπέκυψαν στις αντιρρήσεις και πιέσεις των μουσουλμάνων διότι φοβήθηκαν τυχόν αντιδράσεις από άλλους μουσουλμάνους στις κτήσεις τους στις μακρινές Ινδίες.

Τα ελληνικά θωρηκτά "Κιλκίς" και "Αβέρωφ"

Εικόνα 21. Τα ελληνικά θωρηκτά “Κιλκίς” και “Αβέρωφ”, περνούν τα Στενά και αγκυροβολούν μπροστά από τα ανάκτορα του Ντόλμα Μπακτσέ. Πηγή: http://defenceline.gr/index.php/history/item/549-averof-kilkis.

Κεφάλαιο ΣΤ΄: Προτάσεις, Συμπεράσματα

Το 1988 σαν επιβράβευση αυτής της μεγαλειώδους εθελοντικής ναυτικής επιχείρησης  των Κρητικών και του μοναδικού κατορθώματος να είναι αυτοί οι τελευταίοι υπερασπιστές του Βυζαντίου,  το Ναυτικό Μουσείο Κρήτης και ο Ναυτικός ‘Όμιλος Χανίων καθιέρωσαν ετήσιους «Καλλικρατικούς  ιστιοπλοϊκούς  αγώνες» που συνέπεφταν με την Ναυτική Εβδομάδα.  Δυστυχώς μετά από μερικά χρόνια ατόνησαν αυτοί οι αγώνες.

Φωτογραφία του μεταλλίου Καλλικρατικών Ιστιοπλοϊκών αγώνων.

Εικόνα 22. Φωτογραφία του μεταλλίου Καλλικρατικών Ιστιοπλοϊκών αγώνων. Πηγή Κελαϊδής, Π. Σφακιανοί, Οι τελευταίοι υπερασπιστές του Βυζαντίου. Αθήνα: Εκδόσεις Καράβι και τόξο,1991.

Η ιστορία αυτή τιμά την Κρήτη αλλά και ολόκληρη τη πατρίδα μας για αυτό και θα πρέπει να γίνει ευρέως γνωστή. Προτείνεται προς τους κυβερνώντες, ως ύστατος φόρος τιμής προς τους αδικοχαμένους, ανιδιοτελείς εθελοντές ναύτες μαχητές Κρητικούς, τους τελευταίους υπερασπιστές του Βυζαντίου που τίμησαν την Κρήτη και κυρίως την πατρίδα μας όσο πιθανόν κανένας άλλος, τα ακόλουθα ελάχιστα που θα έπρεπε να τους είχε αναγνωρίσει και απονέμει η πολιτεία εδώ και 563 χρόνια:

  • Nα διδάσκεται η εν λόγω Ιστορία του χειρόγραφου στα σχολεία όλης της χώρας.
  • Να αναληφθούν ενέργειες από την πολιτεία δημιουργίας κατάλληλου μνημείου ή προτομής ή αγάλματος του Μανούσου Καλλικράτη και των λοιπών Κρητικών ηρώων στη Κρήτη (οπωσδήποτε στα Χανιά, αλλά και σε Ρέθυμνο και Ηράκλειο) καθώς επίσης και στην Αθήνα για κατάθεση στεφάνων κάθε χρόνο στις 29 Μαΐου επέτειος της Άλωσης της Κωνσταντινούπολης αλλά και της θυσίας των 860 Κρητικών που με φιλοπατρία, αφιλοκερδώς και άνευ οιονδήποτε ανταλλάγματος συμμετείχαν σε μία αποστολή αυτοθυσίας μόνο και μόνο για την πατρίδα.
  • Σήμερα στην επέτειο κατατίθενται στεφάνια στο μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη. Όμως θα πρέπει κάποτε να γίνει γνωστό ότι οι νεκροί δεν είναι άγνωστοι αλλά είναι ο Μανούσος Καλλικράτης και οι λοιποί Κρητικοί τα ονόματα των οποίων περιλαμβάνονται στο χειρόγραφο της μονής Βατοπεδίου, αλλά και σε άλλες πηγές ως τελευταίοι υπερασπιστές του Βυζαντίου. Σε αυτούς και στα μνημεία τους θα πρέπει να κατατίθενται τα στεφάνια. Να εκτελούνται σχετικές ενημερωτικές ομιλίες στις εν λόγω τελετές.

Δεν φθάνει μόνο η σκέτη μαρμάρινη πλακέτα έξω από το Σφακιανό χωριό Καλλικράτης και ένα ξεχασμένο μνημείο στο ίδιο χωριό (Εικόνα 23). Είναι πολύ λίγα.

Το μνημείο του Μανούσου Καλλικράτη

Εικόνα 23. Το μνημείο του Μανούσου Καλλικράτη στο ομώνυμο χωριό των Σφακίων. Πηγή http://iakovos-xania.blogspot.gr/2012/05/blog-post_29.html.

Μία χώρα που δεν τιμά τους ήρωες της έχει αβέβαιο μέλλον και αποτελεί κακό παράδειγμα για τα παιδιά της. Την ιστορία θα πρέπει να την διδάσκουμε και δεν θα πρέπει να την ξεχνάμε διότι θα είμαστε αναγκασμένοι να τη ξαναζήσουμε.

Τέλος προτρέπω κάθε Έλληνα στις διεθνείς συναντήσεις του να μην αποκαλεί την Κωνσταντινούπολη ποτέ Istanbul αλλά πάντα Κωνσταντινούπολη ως ύστατο φόρο τιμής για τις χαμένες αλλά ποτέ λησμονημένες πατρίδες μας.


Βιβλιογραφία

[1] Χειρόγραφο Μονής Βατοπεδίου στο βιβλίο του Κελαϊδή Π, «Σφακιανοί, οι τελευταίοι υπερασπιστές του Βυζαντίου», σσ.108-116
[2] Κελαϊδής, Π. Σφακιανοί, Οι τελευταίοι υπερασπιστές του Βυζαντίου. σελ. 10.
[3] Φραντζή Γ,  Συνοπτική Ιστορία των γεγονότων στη Κωνσταντινούπολη κατά την περίοδο 1440-1453, Έκδοση Ε’,  Βεργίνα εκδόσεις , σελ. 32.
[4] Φραντζή Γ., Συνοπτική Ιστορία των γεγονότων στη Κωνσταντινούπολη κατά την περίοδο 1440-1453, Έκδοση Ε’,  Βεργίνα εκδόσεις, σελ. 45.
[5] Κελαϊδής, Π. Σφακιανοί, Οι τελευταίοι υπερασπιστές του Βυζαντίου, σελ. 35-36 .
[6] Κελαϊδής, Π. Σφακιανοί, Οι τελευταίοι υπερασπιστές του Βυζαντίου. σελ 64.
[7] Κελαϊδής, Π. Σφακιανοί, Οι τελευταίοι υπερασπιστές του Βυζαντίου. σελ 72.
[8] Κελαιδής Π, Η Ιστορία των Σφακιανών και η μυθολογία τους, Τόμος Α, σελ. 97.
[9] Φραντζή Γ., Συνοπτική Ιστορία των γεγονότων στη Κωνσταντινούπολη κατά την περίοδο 1440-1453, Έκδοση Ε’, σελ. 55.
[10] Κελαιδής Π, Η Ευαγγελίστρια του Φρε, Β’ έκδοση, σελ. 29.
[11] Φραντζή και Δούκα, Το χρονικό της αλώσεως, έκδοση 2η, 5527, (βίπερ 148), σελ. 165.
[12] Ιωάννης Α. Μελισσείδης., Συνοπτική Ιστορία των γεγονότων στη Κωνσταντινούπολη κατά την περίοδο 1440-1453, Έκδοση Ε’, σελ. 71 και 163.
[13] Κελαιδής Π, Η Ευαγγελίστρια του Φρε, Β’ έκδοση, σελ. 29.


Σύντομο Βιογραφικό Σημείωμα

ΣΥΜΕΩΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣΟ Υποναύαρχος εα ΣΥΜΕΩΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ ΠΝ,  γεννήθηκε στα Χανιά το 1960. Εισήλθε στη Σχολή Ναυτικών Δοκίμων το 1978 και αποστρατεύθηκε το 2012.

Είναι απόφοιτος της Ναυτικής Σχολής Πολέμου, των σχολείων Ανθυποβρυχιακού πολέμου ΠΝ και ΗΠΑ, Σχολείο Αεροναυτίλου της Πολεμικής Αεροπορίας (Tacco), Σχολείο Ελεγκτού Εναέριας κυκλοφορίας (air controller) του ΠΝ και των ΗΠΑ καθώς και από σχολείο Ναρκοπολέμου (Mine Warfare staff officer School) στο Βέλγιο. Έχει αποκτήσει Master of Science in OCEANOGRAPHY – METEOROLOGY (ΗΠΑ) από το NAVAL POSTGRADUATE SCHOOL, MONTEREY, CA, USA. Κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας του έχει υπηρετήσει σε διάφορες μονάδες του Αρχηγείου Στόλου μεταξύ των οποίων Αντιτορπιλικά, Ναρκαλιευτικά (ως Κυβερνήτης Ν/Α ΑΗΔΩΝ και ΑΥΡΑ) καθώς και Αεροσκάφη Ναυτικής Συνεργασίας και Πυραυλακάτους. Επιπρόσθετα, έχει υπηρετήσει στη ΔΝΑΡ ως Επιστολέας καθώς και ως Διοικητής 3ης Μοίρας Ναρκαλιευτικών. Έχει τοποθετηθεί επίσης στο ΓΕΕΘΑ/ΔΙΠΛΗ, ΓΕΕΘΑ/ΔΕΠ, ΓΕΕΘΑ/Διεθνείς Σχέσεις  και στο Ναύσταθμο Κρήτης (ΝΚ) ως ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ και στην Υδρογραφική Υπηρεσία ως Υποδιοικητής. Επίσης στο Στρατηγείο του ΝΑΤΟ στην Νάπολη Ιταλίας ως Τμηματάρχης Ωκεανογραφίας – Μετεωρολογίας του Στρατηγείου.

Έχει δημοσιεύσει μελέτες στα περιοδικά Ναυτική Επιθεώρηση, Ναυτική Ελλας και Θαλασσινοί Απόηχοι.

2 comments

Πρόσφατα Άρθρα

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked with *

Cancel reply

2 Comments

  • Ιωάννης Α. Μελισσείδης
    February 8, 2018, 20:59

    Επιθυμώ να ενημερώσω ότι συγγραφέας της "Συνοπτικής Ιστορίας των Γεγονότων στην Κωνσταντινούπολη κατά την περίοδο 1440-1453" είναι ο Ιωάννης Α. Μελισσείδης και όχι ο Γεώργιος Φραντζής, πράγμα που εμφαίνεται στο εξώφυλλο του ειρημένου βιβλίου, στα εσώφυλλα και στις βάσεις βιβλιογραφικών δεδομένων (Βιβλιονέτ κ.λ.π.) Ευχαριστώ για τη φιλοξενία.

    REPLY
    • Γιάννης Δενξερόπουλος@Ιωάννης Α. Μελισσείδης
      February 9, 2018, 02:54

      Διορθώθηκε! Εμείς σας ευχαριστούμε και συγγνώμη για το λάθος που προφανώς έγινε εκ παραδρομής.

      REPLY

Απόψεις

Αρθρογράφοι

Εξοπλισμοί

Βίντεο